Latest Post
Hiển thị các bài đăng có nhãn XUÂN QUỲNH-LƯU QUANG VŨ. Hiển thị tất cả bài đăng
Hiển thị các bài đăng có nhãn XUÂN QUỲNH-LƯU QUANG VŨ. Hiển thị tất cả bài đăng
Sự ám ảnh về cái chết trong cuộc đời và tác phẩm của Xuân Quỳnh và Lưu Quang Vũ
Written By kinhtehoc on Thứ Năm, 5 tháng 4, 2012 | 03:43
Sự ám ảnh về cái chết trong cuộc đời và tác phẩm của Xuân Quỳnh và Lưu Quang Vũ
Written By kinhtehoc on Thứ Bảy, 3 tháng 3, 2012 | 23:57
Sự ám ảnh về cái chết trong cuộc đời và tác phẩm của Xuân Quỳnh và Lưu Quang Vũ
Phạm Ngọc Hiền
Có một câu danh ngôn rất hay: “Sự chết là con lạc đà đen quỳ đợi ngay trước cổng nhà của tất cả mọi người” (Abe- el -Kader). Không ai tránh khỏi cái chết, bởi vậy không ai là không nghĩ đến nó. Nhưng vấn đề là quan tâm nhiều hay ít và bộc lộ sự ám ảnh đó dưới hình thức nào. Đối với nhiều văn nghệ sĩ, tác phẩm nghệ thuật là nơi thăng hoa và giải thoát thích hợp nhất cho những dự cảm và triết lý của họ về cái chết. Xuân Quỳnh và Lưu Quang Vũ cũng vậy, cái chết của hai người dường như đã được báo trước trong những tác phẩm của họ.
Trước tiên, ta hãy nói đến Xuân Quỳnh (1942 – 1988). Phải nói, đại đa số thơ của chị (viết cho người lớn) mang nặng nỗi ám ảnh về cái chết, sự chia lìa, tàn tạ. Thống kê 6 tập thơ mà chị công bố lúc còn sống, ta thấy số lượng và tỷ lệ bài đề cập đến nội dung này như sau: Chồi biếc (in năm 1963) : 9 (50%); Hoa dọc chiến hào (1968) : 21 (75%); Gió Lào cát trắng (1974) : 31 (86%); Lời ru trên mặt đất (1978) : 24 (75%); Sân ga chiều em đi (1983) : 44 (71%); Tự hát (1984) : 31 (89%). Tổng cộng các tập, ta có tỷ lệ 76%. Đó là hiện tượng hy hữu trong thơ ca cách mạng Việt Nam
Chiến tranh không phải là nguyên nhân duy nhất làm cho Xuân Quỳnh luôn bị ám ảnh về cái chết. Từ ngàn xưa, con người đã lo nghĩ về nó, như một nhà nghiên cứu văn học đã nhận định: “Nỗi day dứt vào bậc nhất trong suy cảm trữ tình của con người bao đời nay là day dứt về chuyện CÒN – MẤT của những gì với mình là quý giá thiêng liêng. Người càng giàu tiên cảm, giàu dự cảm lo âu về mất mác rủi ro, thì day dứt càng ám ảnh hơn” (I, tr 26). Thơ Xuân Quỳnh tràn ngập những suy tư, trăn trở về việc sống – chết. Vì sao mà hình thành một cái tôi Xuân Quỳnh mang nhiều ám ảnh về cái chết như vậy?. Hãy đi ngược dòng thời gian để tìm về thời thơ ấu của chị. Mẹ Xuân Quỳnh mất khi chị còn quá nhỏ, cha liền lấy vợ khác rồi vào Nam
Thần Chết thường là bạn đồng hành với Thời Gian. Những người đa tình, ham sống thường rất ghét Thời Gian. Nữ sĩ Xuân Hương than thở “Ngán nỗi xuân đi, xuân lại lại”, Xuân Diệu cũng chua chát thốt lên : “Mà xuân hết, nghĩa là tôi cũng mất” . Vốn cũng mang trong mình chữ “Xuân” nên Xuân Quỳnh cũng không khỏi lo âu và tự hỏi “Mùa xuân sẽ về đâu/ Khi nơi này xuân hết?” (Mười bảy tuổi). Khi thấy “Thoáng sợi bạc trên mái đầu bỡ ngỡ”, chị càng lo cho sự phai tàn của xuân sắc, vì rằng số lượng nếp nhăn và sợi tóc trắng bao giờ cũng tỷ lệ nghịch với số lần hôn nhau và nhìn nhau say đắm. Là một người nhạy cảm, Xuân Quỳnh rất lo sợ cho thân phận tình yêu : “Em đâu dám nghĩ là vĩnh viễn/ Hôm nay yêu, mai có thể xa rồi/ Niềm đau đớn tưởng như vô tận” (Nói cùng anh). Rồi chị lại lo cho một ngày “Cuộc sống trở về bình yên”, con người sẽ tha hoá, không còn giàu cảm xúc để yêu nhau và để làm thơ : “Và trong em không thể còn anh/ Nếu ngày mai em không làm thơ nữa”. Yêu nhiều và lo lắng quá nhiều thứ trong cuộc sống đời thường như vậy đã làm cho con tim Xuân Quỳnh mệt mỏi. Chị đã cảm nhận điều đó trong bài “Tự hát” : “Em lo âu trước xa tắp đường mình/ Trái tim đập những điều không thể nói/ Trái tim đập cồn cào cơn đói/ Ngọn lửa nào le lói giữa cô đơn”. Chị đã biết trước đời mình như một ngọn đèn le lói sắp tắt. Tháng 6/1988, Xuân Quỳnh bị đau tim nặng phải vào bệnh viện. Trên giường bệnh, chị làm bài thơ “Thời gian trắng” thể hiện rõ sự ám ảnh về cái chết : “Em ở đây không sớm không chiều/ Thời gian trắng, không gian toàn màu trắng/ Trái tim đập sau làn áo mỏng/ Từng đập vì anh, vì những trang thơ/ Trái tim nay mỗi phút mỗi giờ/ Chỉ có đập cho mình em đau đớn/ Trái tim này chẳng còn có ích/ Cho anh yêu, cho công việc, bạn bè”. Chị đã nhìn thấy rõ ràng Thần Chết đang đợi chị. Theo lời thuật của bà Vũ Thị Khánh (mẹ chồng Xuân Quỳnh) : “Bác sĩ bảo bệnh của Quỳnh rất nặng, chỉ sống được vài năm nữa thôi” [I, tr 272]. Nhưng Xuân Quỳnh đã không chết vì bệnh tim .
Chồng chị, Lưu Quang Vũ (1948-1988) cũng giống chị ở chỗ, có một giọng thơ buồn ám ảnh và nhìn chung là lạc điệu giữa môi trường văn học thời ấy. Trong cảnh chiến tranh, mối quan tâm hàng đầu của anh vẫn là cái chết của đồng loại. Anh đã “Nói với con cuối năm”: “Thành phố vừa trải qua/ Những trận bom huỷ diệt/ Lòng cha giờ dập nát/ Những xác người máu loang/ (…) Cha làm sao nói được/ Những nỗi đau lầm lạc đợi trên đường/ Cái ác đen sì trong mỗi quả bom”. [V] Bên cạnh nỗi đau chung của cả thời đại, anh cũng có nỗi buồn mang tính cá nhân: “Anh là con ong bay giữa trời lận đận”, “Đã chết rồi ơi chú ong nâu” (Bầy ong trong đêm sâu). Nhà phê bình Vương Trí Nhàn nhận xét: “Thơ anh có phần ngả sang giọng xót xa, tê tái (…) đôi khi, người ta còn bắt gặp nơi anh một nỗi buồn mạnh mẽ, gần giống như sự phẫn uất” [VI, Tr.11]. Như vậy, ta có thể nói rằng: “Sự buồn rầu và chán đời luôn thường trực trong tâm trạng anh”, đến khi nổi tiếng trong làng kịch “Anh vẫn buồn. Phải chăng là định mệnh” (Nguyễn Thị Hồng Ngát) [I, tr 230]. Vào những năm 1980, Lưu Quang Vũ trở thành ngôi sao sáng trên sân khấu kịch trường Việt Nam Nam
Sự ra đi đột ngột của một nhà thơ và một nhà soạn kịch nổi tiếng đã gây chấn động cả nước. Hàng triệu con tim yêu thích nghệ thuật đã thổn thức đau buồn và luyến tiếc cho hai tài năng lớn đã ra đi trong khi sức sáng tạo vẫn còn dồi dào và hứa hẹn sẽ cống hiến nhiều hơn cho đất nước. “Sự phi thường và tài năng nở rộ như huyền thoại đã đem đến sự giải thích về cái chết của anh màu sắc huyền bí” (Phạm Thị Thành) [I, tr. 223]. Ta hãy theo dòng dư luận để thử xem cái chết của họ có được báo trước hay không. Theo Lưu Quang Định, thì thời còn đi học phổ thông, Lưu Quang Vũ đã ghi nhật ký (ngày 8/11/1964) như sau : “Thần chết ơi, ta chẳng cần nhiều đâu. Độ 20 năm nữa, khi ta đã trả nợ xong, khi có thể coi là đã làm được chút gì đó cho đời, ta sẽ chẳng ân hận gì khi nhắm mắt. Đấy, chỉ tiêu của ta có ngắn ngủi không ? ”. [I, tr. 242]. Trước khi chết mấy ngày, Lưu Quang Vũ có tâm sự với nhà phê bình Phan Trọng Thưởng : “Người ta bảo mình không thọ lâu, chẳng biết đúng hay sai” [I, tr.138]. Còn Nguyễn Thuỵ Kha thì kể lại : “Hôm được tin Vũ mất, trước nửa giờ, ở giữa sân khấu lớn Hà Nội, cả một tràng pháo dài trang trí cho kịch “Bệnh sĩ” của Vũ đã rơi xuống tôi và nhạc sĩ Đặng Hữu Phúc. Cái áo trắng tôi mặc bị hoen đầy màu đỏ, đỏ như máu (…) tôi vẫn nghĩ đó là thông báo cuối cùng của Vũ với bạn bè trước lúc đi xa mãi mãi” [IV, tr.175]. Họa sĩ Doãn Châu, người thân cuối cùng chứng kiến cái chết của họ, đã kể lại như sau : Hôm ấy là ngày 29/8/1988, tức là tháng 7 âm lịch (tháng cao điểm của tai nạn giao thông hàng năm), và chỉ sau ngày rằm xá tội vong ân có mấy hôm (rất tiếc là hiện nay, có quá nhiều người thờ ơ với lễ tục đầy tính nhân văn này). Chiếc Com-măng-ca chở 6 người : Vũ – Quỳnh và cháu Lưu Quỳnh Thơ (13 tuổi), Doãn Châu cùng vợ và con nhỏ. Xe đang đi từ Hải Phòng về Hà Nội, ngang qua địa phận Hải Dương thì bị chiếc xe ô tô chở than phóng với tốc độ lớn đâm vào phía sau. Điều lạ thường là gia đình hoạ sĩ Doãn Châu đều bình yên vô sự. “Hình như số phận đã sẵn lòng ghen ghét, đố kỵ với tài hoa nên cả 6 người cùng ngồi trên một xe, cùng một khoảnh khắc nghiệt ngã mà Vũ, Quỳnh, cháu Mí thì đã vĩnh viễn bị cướp đi…” (Doãn Châu – “Niềm bí ẩn của sáng tạo và sự chết”) [I, tr. 202].
Sau tai nạn thảm khốc đó, người ta đã đưa ra nhiều giả thiết khác nhau để chứng minh rằng, số phận nghiệt ngã của Xuân Quỳnh đã được báo trước trong cuộc đời và tác phẩm của chị. Có người đã “xem tướng số” qua đôi mắt và giọng nói của chị như sau: Đôi mắt “Vừa chăm chắm, vừa phiền muộn và đâu đó hình như có những giọt nước mắt ngấp nghé chỉ muốn trào qua bờ mi. Đặc biệt nhất là giọng nói, bao giờ giọng nói của Quỳnh cũng run rẩy nghẹn ngào như có tiếng khóc ở bên trong. Bằng vào hai thông số đặc biệt ấy của chân dung, người ta không thể đoán định một số phận tốt hơn cho Xuân Quỳnh” (Nguyễn Thị Minh Thái – “Một giọng thơ tình ám ảnh”) [I, tr. 46]. Vì sao Xuân Quỳnh phải chịu một số phận nghiệt ngã như vậy, bởi chị có tài sắc hơn người. “Thật hiếm có người đàn bà vừa có tài, có sắc đẹp, lại có trí tuệ sắc sảo như Xuân Quỳnh” (Nguyễn Thị Như Trang) [II, tr. 349]. Bởi vậy, nói như Nguyễn Du : “Chữ tài liền với chữ tai một vần” , “Tài tình chi lắm cho trời đất ghen”, “Rằng hồng nhan tự nghìn xưa/ Cái điều bạc mệnh có chừa ai đâu” … Có lẽ dự cảm được số phận của mình như vậy nên Xuân Quỳnh đến với thơ để giải thoát bớt niềm đau: “Cuộc đời và thơ Xuân Quỳnh là một nỗ lực thoát khỏi chơ vơ định mệnh (…) và phải đến khi tai nạn phủ phàng ập xuống quá bất ngờ, người đời mới thấy rằng những dự cảm lo âu suốt một đời người, một đời thơ ấy sao mà linh nghiệm” (Chu Văn Sơn) [I, tr. 30]. Còn Lưu Khánh Thơ cũng thừa nhận : “Có cái gì như là định mệnh khi chị kết thúc cuộc đời cùng chồng con vào một ngày tháng 8 đau xót. Chị vĩnh biệt chúng ta vào mùa thu. Những bông hoa cúc vàng mà chị đã từng yêu, từng nói đến trong các bài thơ đã phủ kín ngôi mộ. Những bông hoa phúng điếu, tưởng niệm rồi sẽ tàn” [I, tr. 41] .
Xuân Quỳnh và Lưu Quang Vũ có nhiều điểm tương đồng nhau: từng có một lần hôn nhân dang dở và mỗi người có một con riêng. Từng đứng trên trận tuyến chống chiến tranh phá hoại miền Bắc và đối diện thường xuyên với cái chết. Thơ của hai người đều thể hiện sự ám ảnh về cái chết và mang âm hưởng buồn. Từ khi hai người đến với nhau, hai nỗi buồn được cộng lại tạo ra nỗi buồn lớn hơn, và cũng từ đây, sự nghiệp của họ đạt tới đỉnh cao. Nói như thi sĩ Pháp Muytxê : “Không có gì làm cho ta lớn bằng một nỗi đau lớn. Tiếng hát tuyệt vọng là tiếng hát tuyệt vời nhất”.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1- Xuân Quỳnh –Lưu Quang Vũ, tình yêu và sự nghiệp – Lưu Khánh Thơ biên soạn – NXB hội nhà văn – H.1994
2- Nữ sĩ Xuân Quỳnh, cuộc đời để lại – Ngân Hà biên soạn – NXB Văn hoá thông tin, H. 2001.
3- Xuân Quỳnh, thơ và đời, Vân Long biên soạn – NXB Văn hoá, 1995.
4- Phê bình, bình luận văn học : Quang Dũng, Nguyễn Mỹ, Xuân Quỳnh – Vũ Tiến Quỳnh biên soạn – NXB Văn nghệ, 1995.
5- Lưu Quang Vũ và Xuân Quỳnh gửi lại – Hội văn học nghệ thuật Đà Nẵng – 1989.
6- Thơ Xuân Quỳnh, Lưu Quang Vũ – Vương Trí Nhàn giới thiệu, tuyển chọn – NXB Giáo dục – 2002.
* Có thể đặt lại tên tác phẩm là :
- Dự cảm về cái chết trong sáng tác của Xuân Quỳnh và Lưu Quang Vũ.
- Xuân Quỳnh- Lưu Quang Vũ và cái chết đã được báo trước.
- Có phải chăng : Cái chết của Xuân Quỳnh và Lưu Quang Vũ đã được báo trước trong những sáng tác của họ?
Trước tờ giấy trắng
Written By kinhtehoc on Thứ Hai, 30 tháng 1, 2012 | 00:18
| Trước tờ giấy trắng |
| Chị ngồi trước tờ giấy trắng Hàng giờ không viết một câu Bóng cây ngắn dầu theo nắng Đàn trâu chậm chạp qua cầu Mái tôn nóng bừng ngột ngạt Trán con lấm tấm mồ hôi Cổng đồn mấy tên lính gác Đứng im như chết lâu rồi Con bé nhay nháy vú mẹ Bàn tay nhỏ xíu mân mê Chum chúm môi hồng nở hé Chói chang nắng lửa trưa hè Có gì cay cay trong mắt Có gì mằn mặn trên môi Không, không thể là nước mắt Cắn răng quyết giữ cuộc đời! Vụt hiện những ngày kháng chiến Giành từng góc ruộng bờ ao Vụt hiện những ngày trên bến Vẫy khăn anh bước xuống tàu Chúng muốn em cầm dao cắt ruột Xẻo từng thớ thịt, đường gân Cả biển rộng và trời xanh bát ngát Của đôi ta và Tổ quốc yêu thân. Anh ơi anh, anh có nghe con khóc Đôi tay gầy cuống quýt bíu vai em Em điên mất, kìa làn môi mọng ướt Rời vú em vẫn còn nút còn thèm Có nên viết để con ta được sống Dù một ngày, một buổi nữa rồi thôi Đứt ruột sinh con, đêm nào mình mẹ Lẽ nào giọt nắng chết trong nôi.. Chị bỗng giật mình nhìn con trông nuối Đôi mắt con như hờn dỗi nghẹn ngào Con không nói nhưng chị nghe tiếng nói Có thể nào như thế được, mẹ ơi! Thoáng bóng ai về bên cạnh chị Mào áo quen quen, mắt sáng ngời Da sém nắng, mặt buồn nghiêm nghị Có thể nào như thế được, em ơi! Chị bỗng vùng lên, tưởng đang nắm tay chồng Day dứt quá giữa buồn vui mừng giận Lũ quỉ ập vào, dí súng bên hông Chị vẫn ngồi nghiêm trước tờ giấy trắng. |
Lá thư thành phố
| Lá thư thành phố |
| Ôi dòng chữ tím nghiên nghiên nét Mảnh giấy vàng hoe chẳng kẻ dòng Anh nghe hơi ấm bàn tay nhỏ Trên phong bì đậm dấu quê hương Thư em đến giữa mùa mưa gió Hé một trời xuân nắng hừng lên Mưa vẫn rơi nhiều trên đất đỏ Quê nhà em ở, nhớ mông mênh Con vẫn ăn chơi, em vẫn khỏe Anh yên lòng nhé chốn xa xăm Dãy bầu sai trái bên đầu ngõ Vẫn đợi anh về hái nấu canh Con nhớ anh thường đêm biếng ngủ Nó khóc làm em cũng khóc theo Anh gởi về em manh áo cũ Đắp cho con đỡ nhớ anh nhiều ! Nhà ta mấy bận mưa hư nát Mái lá tơi bời lạnh gối chăn Em không buồn lắm vì em biết Anh khổ nơi xa gấp mấy lần Cao su.. rừng núi sương rưng lệ Trời! Những đêm dài lạnh cắn răng Em thương anh khổ vì con, vợ Đem giọt mồ hôi đổi miếng ăn Em biết anh không ngừng chiến đấu Muôn ngàn anh chị ở bên anh Bao giờ em được lên trên ấy Vá áo cho anh rách lại lành Anh gục đầu trên dòng chữ nhỏ Mà lòng thổn thức suốt canh thâu Tưởng thấy bóng em sau cánh liếp Đêm đêm nghe gió rít qua đầu Nửa căn nhà trống, vài phiên chợ Đôi cánh tay gầy, một mụn con Mưa nắng đã phai màu áo cưới Giấc mơ còn lại: một lưng cơm Vì ai em khổ, con ta khổ Đây đó tuy gần vẫn quá xa Mủ cao su chảy đông thành máu Tức nước ngày mai phải vỡ bờ Em thấy không em trời hửng sáng Từng đêm rồi cũng sẽ qua nhanh Một vùng thành phố thân yêu ấy Đang ở nơi này, ở với anh. |
Anh
| Anh |
| Cây bút gẫy trong tay Cặn mực khô đáy lọ Ánh điện tắt trong phòng Anh về từ đường phố Anh về từ trận gió Anh về từ cơn mưa Từ những ngày đã qua Từ những ngày chưa tới Từ lòng em nhức nhối... Thôi đừng buồn nữa anh Tấm rèm cửa màu xanh Trang thơ còn viết dở Tách nước nóng trên bàn Và lòng em thương nhớ... Ở ngoài kia trời gió Ở ngoài kia trời mưa Cây bàng đêm ngẩn ngơ Nước qua đường chảy xiết Tóc anh thì ướt đẫm Lòng anh thì cô đơn Anh cần chi nơi em Sao mà anh chẳng nói Anh, con đường xa ngái Anh, bức vẽ không màu Anh, nghìn nỗi lo âu Anh, dòng thơ nổi gió... Mà em người đời thường Biết là anh có ở ! 19-7-1973 |
| ( Trích từ tập thơ Thơ Xuân Quỳnh - Lưu Quang Vũ ) |
Bàn tay em
| Bàn tay em |
| Gia tài em chỉ có bàn tay, Em trao tặng cho anh từ ngày ấy, Những năm tháng cùng nhau anh chỉ thấy Quá khứ dài là mái tóc em đen . Vui, buồn trong tiếng nói, nụ cười em, Qua gương mặt anh hiểu điều lo lắng, Qua ánh mắt anh hiểu điều mong ngóng , Anh nghĩ gì khi nhìn xuống bàn tay ? Bàn tay em ngón chẳng thon dài Vết chai cũ, đường gân xanh vất vả . Em đánh chắt, chơi thuyền thưở nhỏ , Hái rau dền, rau rệu nấu canh, Tập vá may, tết tóc một mình, Rồi úp mặt lên bày tay khóc mẹ Đường tít tắp không gian như bể, Anh chờ em, cho em vịn bàn tay Trong tay anh, tay của em đây Biết lặng lẽ vun trồng gìn giữ . Trời mưa lạnh, tay em khép cửa , Em phơi mền, vá áo cho anh . Tay cắm hoa, tay để treo tranh, Tay thắp sáng ngọn đèn đêm anh đọc . Năm tháng đi qua, mái đầu cực nhọc , Tay em dừng trên vầng trán lo âu . Em nhẹ nhàng xoa dịu nỗi đau . Và góp nhặt niềm vui từ mọi ngã . Khi anh vắng, bàn tay em biết nhớ Lấy thời gian đan thành áo mong chờ . Lấy thời gian em viết những dòng thơ Để thấy được chúng mình không cách trở . Bàn tay em, gia tài bé nhỏ , Em trao anh cùng với cuộc đời em |
| ( Trích từ tập thơ Thơ Xuân Quỳnh - Lưu Quang Vũ ) |
Chồi biếc
| Chồi biếc |
| Dưới hai hàng cây Tay ấm trong tay Cùng anh sóng bước Nắng đùa mái tóc Chồi biếc trên cây Lá vàng bay bay Như ngàn cánh bướm (Lá vàng rụng xuống Cho đất thêm màu Có mất đi đâu Nhựa lên chồi biếc) Này anh, em biết Rồi sẽ có ngày Dưới hàng cây đây Ta không còn bước Như người lính gác Đã hết phiên minh Như lá vàng rụng Cho chồi thêm xanh Và đời mai sau Trên đường này nhỉ Những đôi tri kỷ Sóng bước qua đây Lá vàng vẫn bay Chồi non lại biếc |
| ( Trích từ tập thơ Thơ Xuân Quỳnh - Lưu Quang Vũ ) |
Chuồn chuồn báo bão
| Chuồn chuồn báo bão |
| Con chuồn ngô hay làm dáng Chao mình soi mặt ao trong Đốt cháy lòng một nét chờ mong Con chuồn đỏ thân ngời như ngọn lửa Con chuồn vằn mang những điều kì lạ Với đứa trẻ nào chưa biết bơi Ơi cánh chuồn gợi những buồn vui Cánh chuồn nào bay vào những nỗi nhớ? Ngon sào thưa cánh buồm ai ngái ngủ Những cánh buồm mỏng mảnh như tình yêu! Gió heo may hôm nay về chăng Mà chuồn chuồn bay về dăng dăng Báo cơn bão phương nào thổi tới? Đường sẽ vắng nếu trời bão nổi Cánh cửa nhà sập lại trước khi mưa Con chim tìm tránh bão sẽ về xa Con kiến nhỏ cũng ẩn mình trong tổ Không còn trời xanh chỉ mưa và gió Những dòng sông không nhà cửa miên man Và mây, mây khắp chốn lang thang Chặn bốn phía những cỏ cây tội nghiệp Cho cơn lốc dữ tợn về bẻ nát Trái đất này sẽ nhấn chìm trong mưa Không tìm đâu một chỗ nương nhờ! Mỏng manh thế chịu làm sao nổi Chuồn chuồn ơi báo làm chi bão tới Trời bão lên rồi mày ở đâu ? |
| ( Trích từ tập thơ Thơ Xuân Quỳnh - Lưu Quang Vũ ) |
Cỏ dại
| Cỏ dại |
| “Cỏ dại quen nắng mưa Làm sao mà giết được Tới mùa nước dâng Cỏ thường ngập trước Sau ngày nước rút Cỏ mọc đầu tiên" Câu thơ nào trong ý nghĩ vụt lên Khi tôi bước giữa một rừng cỏ dại Không nhà cửa. không bóng cây. Tim lối Cứ cường hào rẽ cỏ mà đi. Người dân quân tì súng lắng nghe Bài hát nói về khu vườn đầy trái Anh bỗng nghĩ đến một vùng cỏ dại Nỗi nhớ đầu anh nhớ quê anh Mảnh đạn bom và chất lân tinh Đã phá sạch không còn chi nữa Chỉ có sắt chỉ còn có lửa Và cuối cùng còn có đất mà thôi Thù trong lòng và cây súng trên vai Cùng đồng đội anh trở về làng cũ Anh nhận thấy trước tiên là cỏ Sự sống đầu anh gặp ở quê hương Có một lần anh tìm đến bà con Khi xúm xít quanh anh thăm hỏi Giữa câu chuyện có điều này đau nhói: - Đất quê mình cỏ đã mọc lên chưa? Trong cuộc đời bình yên tựa nghìn xưa Gần gũi nhất vẫn là cây lúa Trưa nắng khát ước về vườn quả Lúc xa nhà nhớ một dáng mây Một dòng sông, ngọn núi, rừng cây Một làn khói, một mùi hương trong gió... Có mấy ai nhớ về ngọn cỏ Mọc vô tình trên lối ta đi Dẫu nhỏ nhoi không đáng nhớ làm chi Không nghĩ đến nhưng mà vẫn có Vĩnh Linh 1969 |
| ( Trích từ tập thơ Thơ Xuân Quỳnh - Lưu Quang Vũ ) |
Cố đô
| Cố đô |
| Với vết chân của bầy dã thú In trên nền gạch cũ trước lăng vua Với dòng sông như không chảy bao giờ Vẫn mờ ảo ngàn năm màu sương khói Tà áo trắng bay về đâu vời vợi Con thuyền khuya trăng gọi phía nguồn xa Màu nắng in trong mắt tự ngàn xưa Căn nhà cũ, mảnh vường hương ngày cũ Dẫu hiện tại mà như quá khứ Là quê hương dù không phải quê hương. Dường như đây, tôi có nỗi buồn Có hạnh phúc, có một thời thơ bé Có khát vọng những năm còn rất trẻ Tôi thuộc từ ngọn cỏ đến nhành cây Tôi thương về vời vợi những trời mây Nhịp tim đập tiếng chuông ngày nắng xế. Đường xa ngái cho lòng da diết thế Con nước nào ra bể chiều nay Đến nao lòng là giờ phút chia tay Con sông cũ mảnh vườn xưa ngày cũ Như vĩnh biệt tuổi thơ và quá khứ Bạn bè ơi dẫu tôi sẽ quay về Nhưng chắc rằng tất cả chẳng như xưa Tôi sẽ khác, cố đô rồi cũng khác. Huế, 11-1984 |
| ( Trích từ tập thơ Thơ Xuân Quỳnh - Lưu Quang Vũ ) |
Cơn mưa không phải của mình
| Cơn mưa không phải của mình |
| Giếng cũ cạn rồi - gần ba tháng nắng Cổ chúng tôi khô cây cỏ úa vàng Bốn xung quanh chỉ toàn nước mặn Dưới chân người cát bỏng như rang Không rừng cây làm sao có nước nguồn Những dòng sông biển ngăn không tới đảo Đám mây khô trên đầu cũng héo Trời hút xanh. Đâu rồi cơn mưa! Ở chân trời đã sấm chớp rồi kia Mây đen đến, gió xanh mặt biển Sóng reo mừng, chúng tôi chờ đón Nhưng mưa chẳng tới đây mưa rất xa Cơn mưa kia nào phải của ta! Sao mẹ chẳng sinh con ở dưới những cơn mưa Lại sinh con nơi đảo khô cằn thế Lòng khắc nghiệt đôi khi thầm trách khẽ Nhưng mẹ tôi cũng đang khát kia mà Biết nước đâu mà đợi mà chờ Chỉ có nắng bốn bề nắng... nắng... Con đường dưới chân tôi rạn nứt Con đường tôi đi từ những bước đầu tiên Con đường đi đến tuổi thanh niên Cùng đồng chí, bạn bè thân thuộc Và cây lúa nuôi tôi từ trứng nước Biết bao năm đội đất nảy mầm Giờ úa vàng không kịp trổ bông Dứa dại bao đời chắn bão dông Cho cuộc sống đảo này yên ổn Giờ bàng gai nhìn tôi trách móc Rặng phi lao chẳng còn reo hát (Hàng cây mà anh đi dạo cùng em) Cây giận rồi gió cũng lặng im Biết chạy đâu chạy đâu cho yên Giữa mảnh đất của mình sinh đẻ Tôi chợt nghĩ đến bàn tay và xấu hổ Đã lâu rồi tôi quên có bàn tay ! Chúng tôi đào, đào suốt đêm ngày Moi đất đá để tìm ra nước Đào bằng nỗi đau của con đường rạn nứt Bằng sự trả ơn cây lúa nuôi mình Bằng màu xanh đời được hồi sinh Bằng lời trách cây dứa gai thiếu nước Bằng nỗi giận hàng phi lao không hát Chúng tôi đào bằng nỗi khát lòng tin Nước đây rồi ơi bạn bè anh em! Chúng tôi vục trăm gầu nước mát Trận mưa này mưa từ lòng đất Trận mưa này, mưa của chúng tôi Đằng xa kia sấm chớp ở chân trời Cơn mưa đến gió xanh mặt biển Cơn mưa đến - nào cần chi biết Cơn mưa kia không phải của mình 25-11-1970 |
| ( Trích từ tập thơ Thơ Xuân Quỳnh - Lưu Quang Vũ ) |
Em có đem gì theo đâu
| Em có đem gì theo đâu |
| Em có đem gì theo đâu Em để lại cho anh tất cả Thành phố tuổi thơ gạch vĩa hè đã cũ Thành phố tuổi thanh niên hầm hố mới đào Còi báo động len vào từng ngõ nhỏ Phút lặng im trên các nóc nhà cao Người thủ đô gặp nhau ít hỏi chào Nhưng ai đó cũng đều quen cả Với người này cùng xếp hàng mua cá Với người kia cãi vã lúc đâm xe… Em có đem gì theo đâu Em để lại cho em tất cả Bóng cây thưa đường Quang Trung Phố Nguyễn Du nồng nàn hoa sữa Ngọn gió hồ Tây làm cánh hoa me rơi nhẹ Chúng ta nói về tương lai Trước vắng lặng ngôi chùa đã cổ Trong ồn ào phố xá đông người Em có đem gì theo đâu Em để lại cho anh tất cả Doi cát vàng với dòng sông đỏ Bờ bãi quanh năm xanh mướt màu xuân Những làng hoa hương thoáng xa gần Vườn hoa trẻ như thuở mười sáu tuổi Cọng rơm mới tháng mười thơm trải Trên con đường nắng sáng ta đi Những con đường ngoại ô So với tình yêu con đường ngắn quá Tất cả những buồn vui Em để lại cho anh tất cả Chỉ một chiếc ba lô thôi Em đi trên con đường của em Con đường luôn thay thay sau mỗi lần giặc phá Con đường đi trong đêm nhiều những cầu phà Con đường dẫn tới miền đất đỏ Đất thì đỏ tiếng nói thì rất lạ Miền đất chưa có gì kỷ niệm của chúng ta Màu lá sắn xanh, xanh đến ngẩn ngơ Trong những hố bom giặc phá Hạt tiêu non vị cay chưa đến độ Những cây hồ tiêu mới trồng Những năm chiến tranh người đi biển đi sông Sau mỗi trận bom trở về không nhận ra nơi mình đã ở Trong ác liệt bỗng biết ơn màu cỏ Cỏ làm bớt hoang tàn Cỏ làm bớt thương đau Người chống giặc bốn năm ở dưới hầm sâu Vẫn mong ước cháy lòng: được đi trên mặt đất Đó miền đất nơi em tìm đến Đã có gì kỷ niệm của ta đâu Thành phố chúng ta em để lại đằng sau Em để lại cho anh tất cả Nhưng em biết là anh chẳng đủ Anh lại thiếu những miền đất đỏ Những con đường hôm nay em qua. Vĩnh Giang, 1970 |
| ( Trích từ tập thơ Thơ Xuân Quỳnh - Lưu Quang Vũ ) |
Gió Lào cát trắng
| Gió Lào cát trắng |
| Ngọn gió lào cát trắng của đời tôi Tôi của cát của gió Lào khắc nghiệt Trong gió nóng những trưa hè ngột ngạt Mẹ ru tôi hạt cát sạn hàm răng Vừa lớn khôn tôi đã biết đào hầm Dưới bom đạn gió lào vẫn thổi Và trên cát lại thêm cồn cát mới Cỏ mặt trời lăn như bánh xe Cuộc đời tôi có cát chở che Khi đánh giặc cát lại làm công sự Máu đồng đội và máu tôi đã đổ Trên cát này mà gió quạt vừa se Cây tôi trồng chưa đủ bóng che Bom giặc cắt lá cành tơi tả Củ khoai ở đây nhỏ hơn củ khoai cánh đồng màu mỡ Trái mãng cầu rám vỏ - gió đi qua Đọng nắng thôi, cát chẳng đọng mưa Bàn chân lún bàn chân thêm bỏng rát Giữa gió cát, giữa những ngày ác liệt Tôi nghĩ về tha thiết một màu xanh Một rừng cây trĩu quả trên cành Tôi vun gốc và tay tôi sẽ hái Nhà của tôi, tôi sẽ về dựng lại Ánh ngói hồng những gương mặt mai sau Em mới về em chua thấy gì đâu Chỉ có cát và gió lào quạt lửa Ngọn gió bỏng khi đi thành nỗi nhớ Cát khô cằn ở mãi hóa yêu thương Dẫu đôi khi tôi chẳng bằng lòng Với cái cát làm bàn chân rát bỏng Với cái gió làm chín lừ da mặt Mảnh đất cằn khoai sắn ít sinh sôi Tôi sẳn lòng đem hiến cả đời tôi Cho cát trắng và gió lào quạt lửa |
| ( Trích từ tập thơ Thơ Xuân Quỳnh - Lưu Quang Vũ ) |
Hát ru chồng những đêm khó ngủ
| Hát ru chồng những đêm khó ngủ |
| Anh không ngủ được ư anh? Để em mở quạt quấn mành lên cho Lặng sao cái gió mặt hồ Ghét sao cái nóng đầu mùa đã ghê! Đoàn thương binh mới trở về Đánh nhau trước cửa hàng bia lúc chiều Anh không ngủ được anh yêu? Nghe chi con lũ đang chiều nước dâng Ngày mai cây lúa lên đòng Lại xanh như đã từng không mất mùa Con sông bạn với con đò Con người bạn với câu hò trên sông. Ngủ đi, em khép cửa phòng Để em lên gác em trông xem nào Ai đồn rằng cọ cháy cao Người dân Vĩnh Phú đốt bao nhiêu đồi Hình như lửa đã tắt rồi Gió không thổi nữa anh ơi yên lòng Thương gì người đói lang thang Xin ăn trên khắp phố phường ngoài kia Ngủ đi anh hãy ngủ yên Rồi mai họ sẽ trở về quê thôi Lòng thương chỉ nói bằng lời Lấy đâu ra gạo cho người được no Khuya rồi anh hãy ngủ đi Để em trở dậy em che bớt đèn Đứa nào nó nói cùng anh Cái tin chết của bạn mình vừa xong Chắc là đường đất khó khăn Nên thư từ chẳng thể năng gửi về Anh ơi anh hãy ngủ đi Thằng con ta nó nằm mê đó mà Ngày chơi súng giả ba lô Làm anh giải phóng hét hò suốt thôi Mười năm sau lớn lên rồi Sẽ quên đi những trò chơi bây giờ Ngủ đi anh, hãy ngủ đi... |
| ( Trích từ tập thơ Thơ Xuân Quỳnh - Lưu Quang Vũ ) |
Hát ru chồng những đêm khó ngủ
| Hát ru chồng những đêm khó ngủ |
| Anh không ngủ được ư anh? Để em mở quạt quấn mành lên cho Lặng sao cái gió mặt hồ Ghét sao cái nóng đầu mùa đã ghê! Đoàn thương binh mới trở về Đánh nhau trước cửa hàng bia lúc chiều Anh không ngủ được anh yêu? Nghe chi con lũ đang chiều nước dâng Ngày mai cây lúa lên đòng Lại xanh như đã từng không mất mùa Con sông bạn với con đò Con người bạn với câu hò trên sông. Ngủ đi, em khép cửa phòng Để em lên gác em trông xem nào Ai đồn rằng cọ cháy cao Người dân Vĩnh Phú đốt bao nhiêu đồi Hình như lửa đã tắt rồi Gió không thổi nữa anh ơi yên lòng Thương gì người đói lang thang Xin ăn trên khắp phố phường ngoài kia Ngủ đi anh hãy ngủ yên Rồi mai họ sẽ trở về quê thôi Lòng thương chỉ nói bằng lời Lấy đâu ra gạo cho người được no Khuya rồi anh hãy ngủ đi Để em trở dậy em che bớt đèn Đứa nào nó nói cùng anh Cái tin chết của bạn mình vừa xong Chắc là đường đất khó khăn Nên thư từ chẳng thể năng gửi về Anh ơi anh hãy ngủ đi Thằng con ta nó nằm mê đó mà Ngày chơi súng giả ba lô Làm anh giải phóng hét hò suốt thôi Mười năm sau lớn lên rồi Sẽ quên đi những trò chơi bây giờ Ngủ đi anh, hãy ngủ đi... |
| ( Trích từ tập thơ Thơ Xuân Quỳnh - Lưu Quang Vũ ) |
Hoa cỏ may
| Hoa cỏ may |
| Cát vắng, sông đầy, cây ngẩn ngơ Không gian xao xuyến chuyển sang mùa Tên mình ai gọi sau vòm lá Lối cũ em về nay đã thu. Mây trắng bay đi cùng với gió Lòng như trời biếc lúc nguyên sơ Đắng cay gửi lại bao mùa cũ Thơ viết đôi dòng theo gió xa. Khắp nẻo dâng đầy hoa cỏ may Áo em sơ ý cỏ găm dầy Lời yêu mỏng mảnh như màu khói Ai biết lòng anh có đổi thay ? |
| ( Trích từ tập thơ Thơ Xuân Quỳnh - Lưu Quang Vũ ) |
Hoa dại núi Hoàng Liên
| Hoa dại núi Hoàng Liên |
| Một ngày đường từ miền đất trung du Tôi chỉ gặp bụi bay và nắng gắt Sang thu rồi gió vẫn nồng da mặt Tiếng ve nào còn sót trong lùm cây Nghe nhói lòng nỗi nhớ cuối tình yêu Chợt thấy lạc giữa bốn bề vắng ngắt Lên cao... lên cao nắng như dần nhạt Bỗng vui mừng bắt gặp một nhành hoa... Một nhành hoa rồi lại một nhành hoa Khắp Hoàng Liên trên một ngàn thước núi Hoa nếp mỏng manh trước tầm gió thổi Hoa diếp vàng cô độc giữa thâm u Và bên đường hoa nghệ dại ngẩn ngơ Hoa sim tím một nỗi buồn hoang dã Hoa lay ơn góc vườn xưa còn nhớ Mà thấy người cành lá khẽ lung lay Hoa mọc dưới chân người, hoa mọc đến chân mây (Có nhiều thứ hoa còn chưa biết rõ…) Anh đừng hỏi tên hoa làm chi nữa Những hoa này chỉ hoa dại mà thôi! Không phải hoa được ở cùng người Được chăm sóc trong mảnh vườn sạch cỏ Được khoe đến muôn màu sắc lá Và được đời chiêm ngưỡng mùi hương Không phải hoa được cắm trên bàn Trong ngày hội của những miềm vui mới Những hoa này lại nở cho triền núi Lại nở cho vẻ đẹp của rừng chung Nên ít ai để ý sắc từng bông Chỉ thấy núi muôn màu rực rỡ Đôi khi giẫm lên hoa mà chẳng nhớ… Những hoa này chỉ hoa dại mà thôi. |
| ( Trích từ tập thơ Thơ Xuân Quỳnh - Lưu Quang Vũ ) |
Không đề
| Không đề |
| Sắc lá phong rực vàng lên lần cuối Trái mùa thu chín vội trước khi xa Như ngọn đèn lửa bùng lên rực rỡ ánh hoàng hôn rực cháy trước hiên nhà Cũng có thể mùa thu chưa hết Vẫn còn đang lưu luyến khách đi qua Cũng có thể là tôi đến chậm Thấy màu mây rừng lá tưởng còn thu |
| ( Trích từ tập thơ Thơ Xuân Quỳnh - Lưu Quang Vũ ) |
Lại bắt đầu
| Lại bắt đầu |
| Lại bắt đầu từ những trang giấy trắng Lại ngọn đèn, màu mực những câu thơ Lại nhịp đập bắt đầu, tim rạo rực Trước biết bao nao nức với mong chờ Một con tàu chuyển bánh ngoài ga Làn nước mới, trời xanh và mây trắng Ngô non mướt, bãi cát vàng đầy nắng Như chưa hề có mùa lũ đi qua. Như chưa hề có nỗi đau xưa Lòng thanh thản trong tình yêu ngày mới. Một quá khứ ra đi cùng gió thổi Thời gian trôi, kí ức sẽ phai nhoà. Những mùa sen, mùa phượng đã xa Trên khắp nẻo lại bắt đầu mùa cúc Rồi hoa đào lại tươi hồng nô nức Như chưa hề biết đến tàn phai. Tay trong tay tôi đã bên người Tôi chẳng nói điều chi về vĩnh viễn Vì mỗi sáng khi mặt trời hiển hiện Là một ngày tôi lại bắt đầu yêu 11-1986 |
Lời ru trên mặt đất
| Lời ru trên mặt đất |
| Rào rào tiếng những bầy ong Chuyên cần là tiếng cái tằm nhả tơ Mẹ còn đang bận đưa ru Cái hoa bận đỏ cái hồ bận xanh Hạt cây đang bận nảy mầm Con quay quay có một mình ngoài kia Ngủ đi con hãy ngủ đi À ơi... cái ngủ đang về cùng con Từ trong lá cỏ tươi non Vượt lên mặt đất vẫn còn mảnh bom Từ ngôi nhà mới vừa làm Nghe trong cái ngủ nồng nàn mùi vôi Ngủ đi qua suối qua đồi Qua trong lòng đất, những lời ru qua... Đây dòng sữa trắng như ngà Dẫu thôi hạt sạn, dẫu xa cửa hầm Vẫn còn bùn lấm đôi chân Tuy nguồn nước đã trong ngần lời ru À ơi... ngọn lửa ngày xưa Mẹ nuôi dưới đất bây giờ về đâu? Nhìn lên rực rỡ trên đầu Lửa hôm qua đã trong màu cờ bay Đất chung sống với ban ngày Người chung sống với hàng cây người trồng Lại thương con dế dưới hầm Những năm bom đạn sống cùng lời ru Đã tan những đám mây mù Ông trăng tròn giữa đêm thu mát lành Cái nôi thôi mắc cửa hầm Trắng tinh cái tã, xanh trong bầu trời "Ba tháng lẫy, bảy tháng ngồi" Con đường xa tắp đất thời mênh mông Gió lên từ những khu rừng Mùi hương thơm tự trong lòng của hoa Bốn phương đâu cũng quê nhà Như con tàu với những ga dọc đường Đất qua rồi những đau thương Có chăng lời hát vẫn còn mà thôi À ơi... con ngủ... à ơi.... |
| ( Trích từ tập thơ Thơ Xuân Quỳnh - Lưu Quang Vũ ) |
.jpg)
.jpg)
.jpg)
