Tôi chỉ có một suy tư - bầu trời đầy sao trên đầu và quy luật luân lý trong tôi...

Tôi chỉ có một suy tư - bầu trời đầy sao trên đầu và quy luật luân lý trong tôi...
Home » » Nietzsche - Về Lai lịch của Đạo đức (07)

Nietzsche - Về Lai lịch của Đạo đức (07)

Written By Nguyễn Văn Phúc on Thứ Ba, 13 tháng 11, 2012 | 12:45



Luận văn Thứ Hai:  
“Có tội”, “Lương tâm Cắn Rứt” và những Vấn đề liên quan


Dẫn nhập

 luận văn trước, Nietzsche trình bày sự hình thành của hai nền luân lý – ông gọi là - đạo đức chủ nhân và đạo đức nô lệ - nhằm đưa đến chủ trương của ông là - những lý tưởng truyền thống được đặt định như tốt đẹp, thánh thiện và đạo đức thấy trong đạo đức Kitô, chúng đều là những sản phẩm của tự lừa dối, vì chúng được nhào nặn trong không khí thối tha của báo thù, phẫn hận, căm ghét, bất lực và hèn nhát.

Trong luận văn thứ hai này, Nietzsche tiếp tục giải thích – về khái niệm “có tội” hay “lương tâm cắn rứt” – là những khái niệm nền tảng của luân lý Kitô – chúng cũng nổi lên từ không gì khác hơn, nhưng chỉ từ hệ quả của luân lý Kitô bệnh tật, không lành mạnh, của đạo đức nô lệ, nó đã hướng một cái nhìn độc hại vào những khuynh hướng tự nhiên của con người, để lên án, buộc tội, trấn áp  – những gì ở những chỗ khác chúng ta đã có thể gọi là những bản năng, thiên tính.

Nietzsche mở đầu bằng trình bày sự trừng phạt, vẫn xem như sự gây đau đớn thiệt hại cho người phạm tội, tương ứng với tội đã phạm, có lẽ đã được cho từ liên hệ khế ước kinh tế giữa chủ nợ và con nợ, nghĩa là từ quan hệ kinh tế, và như thế cho thấy khái niệm “có tội” – như hiểu trong đạo đức phương Tây - ban đầu không hàm ý luân lý (như tội lỗi, xấu xa), ông dẫn một tương tự trong tiếng Đức giữa hai từ - từ chỉ “có tội” (“Schuld”), và từ chỉ “nợ” (“Schulden”). Một người mang “nợ” là "có tội", và chủ nợ bằng vào món nợ, có thể trừng phạt con nợ. Trừng phạt không dự định để làm cho con nợ phải cảm thấy “xấu”, hay có “tội” - mà chỉ đơn giản để mang lại hài lòng cho chủ nợ. Hình phạt có thể độc ác, nhưng vui vẻ: và sau đó không có khó chịu thù hằn. Một xã hội với pháp luật cũng như một chủ nợ: khi một người nào đó vi phạm pháp luật, họ đã làm tổn hại xã hội, và xã hội có thể hành xử sự trừng phạt. Khái niệm về công lý khi thực hiện, đã có tác dụng lấy sự trừng phạt ra khỏi tay của những cá nhân, bằng cách tuyên bố rằng trong một xã hội, không phải là những cá nhân nhưng pháp luật đã bị vi phạm, và do đó, pháp luật, chứ không phải những cá nhân, phải thực hiện hình phạt. Suy nghĩ về nhiều mục đích khác nhau của sự trừng phạt đã thực hành qua các thời đại, Nietzsche quan sát thấy rằng tất cả các khái niệm có một lịch sử lâu dài và uyển chuyển, qua đó chúng đã có nhiều những ý nghĩa khác nhau. Ý nghĩa của những khái niệm được quyết định bởi một ý chí với quyền lực (will to power), trong đó những khái niệm được gán cho những ý nghĩa, hoặc được những ý chí khác nhau, tương ứng với chúng, đem sử dụng.

Nietzsche xác định nguồn gốc của lương tâm cắn rứt trong quá trình chuyển đổi từ xã hội săn bắn hái lượm sang nông nghiệp. Khi những bản năng bạo động thú vật của chúng ta không còn hữu ích trong một xã hội đòi hỏi hợp tác, của định cư và canh nông; chúng ta phải đè nén chúng bằng chuyển chúng vào bên trong. Đấu tranh vật vã trong tự thân, chúng ta dựng lập một đời sống nội tâm, lương tâm cắn rứt, ý thức về cái đẹp, và một ý thức về mang nợ với tổ tiên của chúng ta, đó là nguồn gốc của tôn giáo. Hiện nay, chúng ta hướng lương tâm cắn rứt của chúng ta chủ yếu trên những bản năng động vật của chúng ta, nhưng Nietzsche kêu gọi chúng ta hãy hướng lương tâm thao thức, cắn rứt của chúng ta quay sang chống lại những sức mạnh phủ nhận-cuộc sống vốn chúng ức chế bản năng của chúng ta.


“Có tội”, “Lương tâm Cắn Rứt”,  và những Vấn đề liên quan

1.
Gây giống một con thú có đặc quyền tạo hứa hẹn – không phải đó đúng là nhiệm vụ nghịch lý thiên nhiên đã đặt cho chính nó về phần loài người hay sao? không phải nó là vấn đề thực của loài người hay sao? . . . Sự kiện rằng vấn đề này đã từng được giải quyết đến một mức độ lớn rộng phải có vẻ tất cả đáng ngạc nhiên hơn với cá nhân là người có thể hoàn toàn hiểu rõ giá trị của sức mạnh đối lập, tính quên lãng. Sự quên lãng không chỉ là một vis inertiae [1], như những người nông cạn tin tưởng, nhưng đúng hơn là một khả năng hoạt động tích cực để đàn áp, hoạt động trong ý nghĩa mạnh nhất của từ ngữ, với nó chúng ta mang nợ sự kiện rằng những gì chúng ta đơn giản chỉ sống qua, trải nghiệm, thu nhặt, không đi vào ý thức của chúng ta trong tiến trình tiêu hóa (người ta có thể gọi nó là sự tiêu hóa tinh thần) nhiều hơn so với tiến trình gấp hàng nghìn lần vốn diễn ra với sự tiêu thụ vật lý của chúng ta về thực phẩm, điều chúng ta gọi là ăn vào bụng. Đóng những cửa ra vào và những cửa sổ của ý thức trong một lúc; không bị làm phiền bởi tiếng liểng xiểng và loạn đả trong đó thế giới ngầm của những cơ quan phục dịch của chúng ta làm việc với nhau và chống lẫn nhau, một chút yên bình, một chút tabula rasa [2] của ý thức để lấy chỗ cho một gì đó mới, trên tất cả cho những chức năng và những chức danh cao quí hơn, cho sự cai trị, sự dự đoán, sự xác định trước (cơ cấu sinh vật của chúng ta vận chuyển chảy theo dòng những tập đoàn lãnh đạo, bạn thấy đó), - như tôi đã nói, đó là lợi ích của sự lãng quên tích cực, giống như một người giữ cửa, hoặc người bảo vệ cho trật tự tinh thần, sự thư thái và nghi thức qui ước: từ đó chúng ta có thể xem thấy ngay lập tức - như thế nào sẽ có thể là không có hạnh phúc, vui tươi, hy vọng, tự hào, sự tức thì, nếu không có sự lãng quên. Con người mà trong họ bộ máy đàn áp này bị hư hỏng, khiến nó ngừng làm việc, có thể được so sánh (và không chỉ so sánh thôi -) với một người bị chứng ăn uống không tiêu, ông ta không thể “đương đầu đối phó” được với bất cứ điều gì. . . Và chính xác đúng thế, con vật cần thiết phải có-lãng-quên này, trong chúng sự quên-đi là một sức mạnh, đại diện cho một dạng của sức khỏe mạnh mẽ, đã gây giống cho chính mình một thiết bị phản bác, ký ức, với sự giúp đỡ của nó, sự lãng quên có thể bị đình chỉ trong những trường hợp nhất định, - cụ thể là trong những trường hợp, trong đó một lời hứa được hứa hẹn: thế nên nó tuyệt không có nghĩa chỉ đơn thuần là một sự thiếu-khả-năng thụ động, làm mất đi một ấn tượng, một khi nó đã gây tác động của nó, cũng chẳng phải nó chỉ là chứng khó tiêu gây bởi bạn buông lời hứa trong một vài dịp, và khi thấy bạn không thể đối phó được; thay vào đó, nó là một mong muốn tỉnh thứa năng động không để cho đi mất, một mong muốn để tiếp tục mong muốn những gì đã từng, trong một số dịp, được mong muốn, thực sự nó là ký ức của ý chí: như thế khiến một thế giới của những điều, những hoàn cảnh và thậm chí cả những hành vi mới lạ của ý chí có thể được đặt khá an toàn ở giữa cái “tôi sẽ” nguyên gốc, “tôi sẽ làm” ban đầu, và sự tháo xả thực sự của ý chí, hành động của nó, mà không phá vỡ chuỗi dài này của ý chí. Nhưng có đó thật quá nhiều điều kiện tiên quyết cho điều này! Để có được mức độ kiểm soát đó về tương lai, con người đầu tiên đã phải học để phân biệt được giữa những gì xảy ra do ngẫu nhiên, và do thiết kế, để suy nghĩ nhân quả, để nhìn tương lai như hiện tại và dự đoán nó, để nắm bắt với chắc chắn những gì là cứu cánh và những gì là phương tiện, trong tất cả, để có thể có khả năng tính toán, đo lường - và trước khi anh ta có thể làm điều này, con người tự mình sẽ thực sự phải trở thành đáng tin cậy, đều đặn, thiết yếu, ngay cả trong tự nhận thức về chính bản thân, như thế khiến anh ta, là như một người nào đó làm một lời hứa, thì có thể trả lời được cho chính tương lai của riêng mình!


2.
Đó chính xác là những gì dựng thành lịch sử dài của những khởi đầu của trách nhiệm. Nhiệm vụ đặc thù của sự gây giống đó cho một con vật đặc quyền được hứa hẹn, như chúng ta đã hiểu rồi, bao gồm nhiệm vụ trước mắt gần hơn của trước tiên sắp đặt con người đến một mức độ nào đó cần thiết, đồng nhất, một đồng đẳng giữa những đồng nghiệp, có trật tự và do đó tiên đoán được, như điều kiện tiên quyết và chuẩn bị. Số lượng khổng lồ của công sức tham gia trong những gì tôi đã gọi là “đạo đức của phong tục”[3][xem Daybreak, I, 9, 14, 16] [4], lao động thực sự của con người trên chính mình trong kỷ nguyên dài nhất của giống người, toàn bộ lao động tiền sử của hắn, bất kể rằng nó cũng chứa đựng khắc nghiệt, độc tài, ngu xuẩn và đần độn, thì được sự kiện này giải thích và biện minh trên một quy mô lớn lao: con người đã được làm thực sự có thể tiên đoán được, với sự giúp đỡ của đạo đức của tập quán và sự trói chân buộc tay của xã hội. Chúng ta hãy cùng đặt chính chúng ta, về mặt khác, tại kết thúc của tiến trình bao la này, nơi cây xanh thực sự ra quả chín, nơi xã hội và đạo đức của phong tục của nó cuối cùng tiết lộ những gì chúng đã đơn giản chỉ là những phương tiện đi tới: chúng ta sau đó tìm thấy chủ quyền cá nhân như là quả chín nhất trên cây của nó, như chỉ cho bản thân nó, đã giải phóng chính nó khỏi đạo đức của phong tục, một cá nhân tự trị vượt trên-đạo đức (vì ‘tự trị’ và ‘đạo đức’ loại trừ lẫn nhau), vắn tắt, chúng ta tìm thấy một con người với ý chí ý chí bền bỉ, độc lập của riêng mình, có đặc quyền của nó là hứa hẹn, - và trong anh ta một ý thức tự hào run rẩy trong tất cả mỗi bắp thịt của những gì cuối cùng anh đã đạt được và kết hợp được, một nhận thức thực sự về quyền lực và tự do, một cảm xúc rằng con người nói chung đã đạt sự hoàn thành. Con người này bây giờ tự do, người thực sự có đặc quyền để hứa hẹn, vị chủ nhân này của ý chí tự do, vị vương chủ này - Làm sao anh có thể còn vẫn không biết gì về ưu thế của mình trên tất cả mọi người, những người không có đặc quyền để hứa hẹn hoặc trả lời với chính mình, và nhiều biết bao là tin tưởng, sợ hãi và kính trọng anh khuấy động lên – anh “đáng thưởng” cả ba - và với sự làm chủ chính mình, làm sao anh có thể không nhận ra rằng anh đã thiết yếu đã được đem cho làm chủ với những hoàn cảnh, với thiên nhiên và với tất cả những sinh vật nếu chúng có một ý chí kém bền bỉ và ít tin cậy hơn? Con người ‘tự do’, người sở hữu của một ý chí bền bỉ chịu đựng, không thể bẻ gãy, thế nên có tiêu chuẩn riêng của mình: trong sự sở hữu một ý chí loại giống như thế: khi nhìn những người khác từ quan điểm riêng của mình, anh ta tôn trọng hay khinh thường, và cũng giống như anh ta nhất thiết phải tôn trọng những người ngang bằng của anh, kẻ mạnh mẽ và đáng tin cậy (những người có đặc quyền có lời hứa), - đó là tất cả những ai là người hứa hẹn như một vị vương chủ, có sức nặng trang trọng, hiếm hoi, chậm rãi, và được chừa riêng ra với sự tin cậy của anh, là người ban phát một vinh dự khi anh đặt sự tín nhiệm của mình, người nói lời hứa của mình như là một gì đó có thể được dựa vào tin cậy, bởi vì anh ta là đủ mạnh mẽ để vẫn đứng thẳng khi đối mặt với rủi ro, hoặc thậm chí khi “đối mặt với số mệnh” – như thế anh sẽ thiết yếu là sẵn sàng để đá những con chó lai giống sốt tiết bực dọc, kẻ hứa hẹn mà không có đặc quyền đó, và sẽ dành thanh roi cho kẻ nói dối, những kẻ không giữ lời ngay khi vừa tuột khỏi môi hắn. Kiến ​​thức tự hào về những đặc quyền to lớn lạ thường của trách nhiệm, ý thức về sự tự do hiếm có này và quyền lực đối với bản thân và số phận của mình, đã thâm nhập vào những đáy ngầm sâu nhất trong anh, và trở thành một bản năng, bản năng bao quát của anh ta - anh sẽ gọi bản năng thống trị vượt cao hơn cả của mình là gì, giả định rằng anh cần một từ để chỉ nó? Không phải nghi ngờ gì lời đáp: con người có chủ quyền này gọi nó là lương tâm của mình. ...


3.
Lương tâm của anh ta? . . . Chúng ta có thể giả định, từ sớm trước, khái niệm “lương tâm”, mà chúng ta gặp ở đây trong dạng cao nhất, hầu như không phối hợp thiếu vững chặt của nó, đã có một lịch sử dài và những biến thái đằng sau  nó.

Lê Dọn Bàn tạm dịch - bản nháp thứ nhất 
(June/2012)



[1] sức quán tính
[2] Mặt bàn trơn sạch (chưa tiếp nhận gì)
[3] “die Sittlichkeit der Sitte” – luân lý, đạo đức của phong tục (nghĩa là - kết tập nên từ những tập quán).
[4] Xem phần Phụ Lục.
Share this article :
 
Support : Creating Website | phuctriethoc | NGUYỄN VĂN PHÚC
Copyright © 2013. PHÚC ... - All Rights Reserved
By Creating Website Published by KINH TẾ HỌC
Proudly powered by NGUYỄN VĂN PHÚC
NGUYỄN VĂN PHÚC : Website | Liên hệ | phuctriethoc@gmail.com
Proudly powered by Triết học kinh tế
Copyright © 2013. PHÚC ... - All Rights Reserved