TRIỀU ĐẠI NHÀ TRẦN ( 1225 - 1413 ) TRẦN THÁI TÔNG HOÀNG ĐẾ (1226 - 1258)

QUYỂN 6

TRIỀU ĐẠI NHÀ TRẦN ( 1225 - 1413 )

TRẦN THÁI TÔNG HOÀNG ĐẾ (1226 - 1258)

Kỷ nhà Trần bắt đầu ghi dấu

Kể từ năm Ất Dậu nguyên niên

Thái Tông Trần Cảnh nắm quyền

Được Chiêu Hoàng đế đã truyền ngôi cho

Hiệu Kiến Trung kể từ dạo đó

Qua năm sau phế bỏ Thượng Hoàng

Pháp Danh đổi gọi Huệ Quang

Mượn nơi cửa Phật tìm đường nương thân

Chùa Chân Giáo một lần hội ngộ

Độ thấy vua nhổ cỏ ngoài sân

Bèn quay nhắn một lời rằng :

"Nhổ cỏ phải nhổ cả thân rễ này"

Hiểu ý ngay âm mưu của Độ

Y muốn rằng bức tử mình đây !

Vua bèn treo cổ lên cây

Sau chùa Chân giáo trước ngày trung thu.

Đem Thái Hậu gả cho Thủ Độ

Vua bất kể đó chổ bà con

Khởi đầu một kiểu loạn luân

Chị em trong một họ Trần lấy nhau !

Thập kỷ đầu, trên ngôi cửu ngũ (1225 - 1235)

Việc an dân tất cả đều do

Một tay Thủ Độ bấy giờ

Toàn quyền quyết định, bày trò đặt ra

Tiền Tĩnh Bách tung ra khắp nước (1226

Mọi giấy tờ muốn được làm tin

Lăn tay, điểm chỉ mà in

Vào trong đơn viết hai bên đã làm

Lệ hàng năm, lễ thần Đồng Cổ (1230)

Họp vua quan máu nhỏ ăn thề

Truyền cho Tư pháp lập ty

Đặt tên Bình Bạc xét về kiện thưa

Cho cải biên "Quốc Triều Thống Chế" (1230)

Viết "Quốc Triều Thường Lễ" mười pho

Soát xem từ trước tới giờ

Lễ nghi, luật lệ, sửa cho hợp thời

Mở khoa thi chọn người trí thức (1232)

Chọn những ai đáng bực tài danh

Tháng hai, vào đúng năm Thìn

Trương Hạnh, Lưu Diễm xướng danh bản tiền

Đệ nhị giáp : Đặng Diên, Trình Phẩu

Còn Đệ tam : Chu Phổ họ Trần

Quốc Miếu húy chữ đã ban

Để cho dân biết vương mang chữ này

Lời Thủ Độ năm xưa đã rõ Nhân vào ngày cúng giỗ Tiên Vương (1232) Tổ chức ở chốn Thái Đường Mời người họ Lý bốn phương trở về Trần Thủ Độ sai đi đào hố Phủ đất rồi dựng ở bên trên Lể đài hương án trang nghiêm Giật cho đất sụp giết nguyên mọi người Qua năm sau tháng hai Giáp Ngọ (1234) Thượng Hoàng băng vừa độ thu sang Di hài táng ở Thọ Lăng Rồi cho Trần Liễu đảm đương chức này Vua ra lệnh cho xây cung điện Truyền sai người vét giếng đào kênh Sổ Dinh rà soát lại xem Khảo thi tam giáo , sửa đình trùng tu Triều nhà Trần, thói hư khó nói Việc đầu tiên là tội loạn luân Anh em chú bác xa gần Chị dâu, em rể gió trăng phải lòng Việc Thái Tông lấy vợ Trần Liễu Là đề tài đàm tiếu trong dân Còn Trần Thủ Độ bất cần Vào năm Ất Dậu. lấy luôn chị mình Chuyện : " Trần Liễu vào thành khải tấu Nhân đi ngang nhìn thấy cung phi Động lòng chó lợn đòi khi Dở trò nham nhở Liễu đè cưỡng dâm Còn Trần Cảnh tà tâm làm tới Cướp vợ anh vừa mới mang thai Khiến cho Trần Liễu hận đời Kéo quân hỏi tội cái loài sói lang Trong đời tư, mười phần xấu hổ Nhưng việc triều lại tỏ minh quân Chỉnh trang phép nước mấy lần Cải cách thuế khóa khép dần vào khuôn (1242) Việc binh bị tuyển quân khỏe mạnh (1246) Mở thao trường dạy đánh kiếm côn Khảo bài để chọn văn quan Lựa người tài đức để chăm dân tình Có lần vua, thân chinh đi đánh Dồn binh về phía cánh Châu Khâm Đánh sâu vào trại Như hồng Châu Liêm sau cũng lọt vòng quân ta Người nước Tống bỏ nhà bỏ cửa Chạy trốn về theo ngõ môn quan Quan, quân nước Tống thất thần Chăn ngang xích sắt chặn đường quân ta Năm Dần , Nước chia ra thành Lộ (1242) Trong toàn quốc có tới mười hai Dưới là xã, sách rạch ròi Đặt chức An, Trấn , giử coi mối giềng Lụt vỡ thành Đại La tháng tám (1243) Rồi tiếp theo cơn hạn tháng tư Đắp đê quai vạc để lo Ngăn dòng nước lũ tuông vô kinh kỳ Vào mùa thu mở thi tiến sĩ (1247) Lệ bảy năm khảo thí một lần Bốn tám người đỗ học sanh Họ Lê, họ Đặng riêng giành tối ưu Lê Văn Hưu danh lưu Bảng nhãn Đặng Ma La vào hạng Thám hoa Tam khôi giờ mới phân ra : Trạng nguyên, Bảng nhãn, Thám hoa rõ ràng Năm Tân Hợi vua ban bài viết (1251) Cả một chương về việc dạy con Dạy về cung, kiếm, lương, ôn Dạy về hòa, tốn , nhớ lòng hiếu trung Tết nguyên đán vui chung đình đám Cho diễn trò triển lãm để xem Kết hoa, hội chợ, treo đèn Trai thanh gái lịch xem nguyên bảy ngày Cũng năm này, toàn dân Mông Cổ Tôn Mông Kha làm chủ Trung Nguyên Em Kha chiếm hết toàn miền Vân Nam, Đại Lý thuộc quyền ngoại Mông Trần Thái Tông sắc phong Lưu Thủ Cho Nhật Hiệu trấn giữ đất xa Kinh thành biên ải phòng xa Vua thân thống lĩnh như là tướng quân Cuối mùa đông vào năm Nhâm Tý (1252) Bộ Da La vợ quý Chiêm Thành Bị ta bắt sống một mình Lúc ta đánh chiếm hành dinh nước này Vua hạ lệnh đổi thay quân kỷ Xuống chiếu mời lực sĩ trong dân Võ đường, côn kiếm luyện gân Mở quốc tử giám lập trường giảng kinh Huy động người vét kinh xây đập Lo kiện toàn bồi đắp đê sông Hà đê Chánh phó bố phòng Cho dân mua lại ruộng công cấy cày (1254) Xuống chiếu sai vét sông Tô Lịch (1256) Mở khoa thi khuyến khích người hiền Quốc Lặc chấm đỗ Trạng Nguyên Chu Hinh Bảng nhãn, tiếp liền Thám hoa Quân Mông Cổ dần dà chiếm cứ Suốt Trung Nguyên cho tới Vân Nam Nguyên cho sứ giả đi sang Giữa năm Ất Tỵ dụ hàng đức vua Vào mùa thu, tin từ Quy Hóa (1257) Báo về triều sứ đã tới nơi Nói năng ngạo nghễ lắm lời Vua bèn hạ lệnh trói tay giam liền Chọn ngày lành trung tuần tháng chín Thủy, bộ quân gởi đến biên thùy Giao cho Quốc Tuấn chỉ huy Vòng đai phòng ngự trấn vì dọc biên Vua lại truyền sắm thêm vũ khí Trữ quân lương chuẩn bị sẵn sàng Đợi quân của tướng Ngột Lương Lọt vào cửa tử dọc đường Cà Giang (1258) Bình Lê Nguyên, bẫy giương đợi giặc Sông bên này san sát ngựa voi Quân Nguyên vừa kéo tới nơi Bị ta mai phục đánh lui bọn này Triết Triệt Độ, cho người qua trước Còn Hoài Đô chậm bước theo sau Quân ta chận đánh đón đầu Địch lâm vào thế ra vào chẳng xong Phía hạ lưu giặc đông như kiến Lính nhà Trần vẫn tiến đánh sang Dụ cho chúng đến cùng đường Đột nhiên đánh úp cắt ngang toán này Vua nhà Trần đổi ngay chiến lược Cắt đội hình từng bước ém quân Địa bàn Cự Bản lui dần Sông Lô án ngữ mấy trăm chiến thuyền Đại quân Nguyên thấy liền khuyết điểm Nhắm thuyền Vua cung tiễn bắn sang May mà lúc đó Lê Tần Gan lì chịu đựng quay ngang mạn thuyền Rồi lấy khiên đưa lên đỡ đạn Để mình rồng khỏi chạm phải tên Cho quân chèo rút thật êm Xuôi về Phù Lỗ cho truyền lệnh ngay Vua lo lắng gặp ngay Nhật Hiệu Hỏi kế sách giải quyết tình hình Ông này ngậm miệng làm thinh Lấy tay chấm nước viết thành nữa câu Vua trông thấy chữ đầu : "Nhập Tống" Vừa thoạt trông thất vọng vô cùng Chưa gì tính chuyện bại vong ! Làm sao xứng đáng với lòng dân yêu ? Ngài lập tức dời thuyền đến hỏi Quan Thái sư Thủ Độ thưa rằng "Chưa rơi xuống đất, đầu thần Kính mong Bệ Hạ bình tâm như thường" Mưu cướp thuyền vô phương thành tựu Tướng Ngột Lương trách cứ Triệt Đô Tên này vừa sợ, vừa lo Uống liều thuốc độc để cho xong đời Ngày hôm sau vua sai phá sập (1258) Cầu Phù Lỗ đã bắc qua sông Chận đường giặc đuổi tấn công Lập ra phương án Thăng Long rút về Trước thế giặc đang bề hưng phấn Quân nhà Trần lẩn tránh giao tranh Dụ cho địch đuổi chạy quanh Hao hơi, nhọc sức chúng đành dừng quân Ở Thăng Long, quân Trần bỏ trống Bốn cửa thành vắng bóng Tứ Sương Linh Từ Quốc Mẫu lên đường Đem theo Thái Tử, cùng hàng thân vương Cả một đoàn con quan, vợ tướng Theo Lịnh bà về hướng Đông Nam Xuôi dòng Thiên Mạc rẽ ngang Chọn nơi hiểm yếu tìm đường lánh thân Mười hai ngày quân Trần bị đánh Lệnh rút về ổn định quân binh Lựa lúc tốc đánh thình lình Tập kích địch hoảng bỏ thành thoát thân Đông Bộ Đầu bày quân bố trận Cho người vào thám thính mặt sau Biết rằng địch đã tiêu hao Thiếu lương quân đói và đau khá nhiều Truyền Thái Tử đem theo lính thủy Thọc cạnh sườn đánh quỵ hậu quân Lâu thuyền bám sát bên chân Đuổi theo lưng địch đến gần Vân Nam Đường tháo chạy đi ngang Qui Hóa Ta tập kích ở giữa khoảng này Giặc Nguyên hỗn loạn loay hoay Bị quân Hà Bổng giáng ngay mấy đòn Thua nhục nhã vội vàng che đậy Đổ lỗi rằng bên ấy Phương Nam Sơn lam chướng khí quanh năm Muỗi mòng uất nhiệt khí âm nặng nề Giặt thất trận trở về nhếch nhác Thân ngựa què lại vác thương binh Tìm đường chạy trốn lấy mình Còn đâu nghĩ chuyện đốt thành cướp lương Dân ta diễu gọi phường "giặc Phật" Kiểu kêu này nghe thật mỉa mai Mới qua hung dữ tác oai Khi về thất trận chạy dài... hiền khô !!! Về kinh đô sau ngày chiến thắng Đất nước ta sạch bóng quân thù Sửa sang cung điện như xua Xây thêm thành lũy, đình chùa miếu lăng Ngày mồng một đầu năm Mậu Ngọ (1258) Trước triều đình vua ngự trên ngai Điểm danh công tội từng người Nhớ ơn tử sĩ lập đài ghi công Xuống chiếu phong Đại phu ngự sử Cho Lê Tần vì đã có công Và khen Hà Bổng hết lòng Giữ yên biên giới trấn phong cõi ngoài Gả Chiêu Hoàng cho quan Ngự sử Trần Thái Tông không kể tình thâm Chung chăn, chung gối, bao năm Vợ mình chịu để ăn nằm với ai !

TRẦN THÁNH TÔNG HOÀNG ĐẾ (1258 - 1278) Vào một ngày tháng hai, năm Ngọ Vua truyền ngôi, nhường chỗ cho con Thánh Tông năm ấy vừa tròn Tuổi lên mười tám đủ khôn với đời Lễ nhường ngôi cho Hoàng Thái Tử Lui về nhà ở tại Bắc Cung Con tôn lên chức Thượng Hoàng Trông coi chính sự chung cùng với con Xuất gia rồi lên non Yên Tử Gột lòng trần vui thú kệ kinh Thành tâm sám hối đời mình Đời như bóng nước, vô minh đắm chìm Cửa thiên môn đã quen hôm trước Bữa tương chao ở trốn Trúc Lâm Thái Tông lùng kiếm cái tâm Viết thành Phổ Thuyết Sắc Thân để truyền Tam thời trần liễm thiên biên tử Nguyệt lạc tường giang dạ kỷ canh Ngôi cao những bước gập ghềnh Mượn màu thiền đạo giúp mình định tâm Mười chín năm đi tìm bến Giác Chuyện triều đình ủy thác cho con Chuyên tâm nghiên cứu Thiền Tông Đến năm Đinh Sửu Thái Tông băng hà Ráng trời chiều sương sa mặt nước Gió trầm luân một bước thế gian Có không trở giấc kê vàng Khoanh tay có được vô thường hay chăng ? Ngồi ở trên ngai vàng Hoàng Đế Là Trần Hoảng lên thế Thái Tông Đổi thành niên hiệu : Thiên Long Lo cha yên vị , lập cung riêng mình Thánh Tông sinh vào năm Canh Tý Là một người có chí, có nhân Tôn hiền, trọng đạo, thương dân Kế thừa cơ nghiệp nhà Trần về sau Hăm mốt tuổi cầm đầu đất nước Vua đã đi những bước vững vàng Xiển dương văn hóa dân gian Chỉnh trang quân đội, lo toan quốc phòng Việc hành chánh chưa thông, phải sửa Khắp mọi vùng đều mở Thái y (1261) Nơi nơi đều có trạm, ty Chăm lo sức khỏe cấp kỳ cho dân Lấy những người tinh thông nghề nghiệp Tôn làm thầy hướng dẫn dạy dân Khuyến nông trồng trọt chuyên cần Lập phường, lập hội ngày dần phồn vinh Để tôn vinh những người cao tuổi Thượng hoàng bày một buổi tiệc to Lão ông ban tước hai tư Lão bà được tặng lụa vua đề dành Việc giáo dục ưu tiên tối thượng (1272) Lấy đạo Nho làm hướng trị dân An sinh xã hội đang cần Đem lời Khổng Mạnh để răn mọi người Định qui chế tuyển người làm việc (1275) Phải tinh thông, chữ viết cho nhanh Nghề nào, nghiệp đó phải rành Mới cho bổ nhậm trong thành, ngoài biên Lại xuống chiếu chiêu hiền đãi sĩ Mở khoa thi định lệ hằng năm Chọn người vào viện Hàn Lâm Lựa ai tài giỏi nhiệt tâm để dùng Dạy Đông cung mời thầy uyên bác Thông Ngũ kinh, làu thuộc Tứ Thư Chọn người đức hạnh có thừa Hiểu thông Phật giáo lại vừa Minh kinh Lê Văn Hưu vốn rành lịch sử (1272) Đại Việt Sử vừa mới viết xong Ba mươi quyển ấy gồm chung Viết từ Triệu Vũ đến năm Chiêu Hoàng Năm Bính Dần nhà vua xuống chiếu (1261) Cho vương hầu, công chúa khai hoang Mộ dân cày cuốc mở mang Phá rừng, khẩn đất lập thành điền trang Chia binh lính ra thành đội ngũ (1267) Chọn Tôn thất nghề võ thật tài Một Đô gồm tám mươi người Quân gồm ba chục Đô này vừa đông Cho tập trận nơi sông Bạch Hạc Lại sai người chế tác gươm đao Đóng thêm thuyền chiến để vào Góp phần dự trữ khi nào giao tranh Để biết thêm nội tình của địch Vua ngầm sai tình báo sang Nguyên Thế Quang mượn cớ đi tìm Thu mua thảo dược mà đem về dùng Vào mùa đông tháng mười Giáp Tuất (1274) Ba mươi thuyền Trung Quốc ghé vô Xin vua lánh nạn rợ Hồ Nhai Tuân cấp đất lưu cư tạm thời Hốt Tất Liệt sai người sang dụ Vua liền sai chánh sứ mang thư Sang Nguyên thông hiếu đáp từ Phụng Công, Nguyễn Thám công du chuyến này Năm Kỷ Mùi, Linh Từ Quốc Mẫu (1259) Người từng là Hoàng Hậu Huệ Tông Đến khi Thủ Độ loạn luân Lấy ngay kẻ ấy làm chồng về sau Bỏ Huệ Tông là điều bất nghĩa Theo thái sư thất tiết tất nhiên Nhưng là mẹ của Thuận Thiên Nên chi vua phải đương nhiên gọi : Bà Năm năm sau khi bà vừa thác Trần Thủ Độ cũng bước qua đời (1264) Tỏ lòng ngưỡng mộ với người Thái Tông chế tác một bài văn bia Triều nhà Trần sống quen thành lệ (1268) Cùng họ Trần có thể lấy nhau Hoàng gia khi đã bãi chầu Vào trong cung điện, sân sau lan đình Trong cung cấm linh đình yến tiệc Rồi cùng nhau ăn uống no nê Khi nào trời tối không về Vào trong ở lại giường kề ngủ chung Lúc thong dong thơ văn xướng định Bạn của ngài Tuệ Tĩnh thiền sư Vua làm hai quyển Di thư Sách "Di hậu lục" dạy cho con mình Chọn ngày lành nhường ngôi hoàng đế Cho con mình thái tử Trần Khâm Tháng mười ngày tốt, năm Dần (1278) Lui về phủ đệ dành phần cho con