CẢNH THỊNH HOÀNG ĐẾ (1792- 1802)

QUYỂN 19
CẢNH THỊNH HOÀNG ĐẾ (1792- 1802)

Nguyễn Quang Toản mới vừa mười tám

Thế ngôi cha vào buổi đầu thu

Hiệu là Cảnh Thịnh bấy giờ

Phong Tuyên vào chức Thái sư giúp mình

Từ trong thành cũng như ngoài nội

Bọn quan thần cứ mãi tranh nhau

Triều đình vua lại phó giao

Vào tay kẻ xấu sàm tâu người hiền

Năm Quý Sửu (1793) Phú Yên bị chiếm

Quân Nguyễn Ánh uy hiếp Quy Nhơn

Nhạc xin cầu viện Phú Xuân

Toản cho Văn Sở đem quân cứu thành

Quân Tây Sơn đại binh vừa đến

Lượng thế mình, chúa Nguyễn rút lui

Mặc Ngô Văn Sở ra tay

Thư binh đồ giáp cho người kiểm kê

Phe Quang Toản thu về vũ khí

Lấy binh phù ấn chỉ của vua

Trung ương hoàng đế chịu thua

Quyền hành mất hết sống thừa mà thôi

Vua Nguyễn Nhạc ra người thất thế

Giận cháu mình thổ huyết chết ngay

Toản đưa Nguyễn Bảo lên thay

Cấp thêm bổng lộc từ rày về sau

Quan tư khấu chặt đầu giám quốc (1794)

Giết chết rồi báo trước nhân dân

Rồi thêm những kẻ gian thần

Sẽ chung số phận như quân cậy quyền

Triều Tây Sơn ngả nghiêng từ đó

Cả triều đình một lũ tham ô

Trong khi chúa Nguyễn mưu đồ

Dàn quân đánh chiếm tóm thu dần dần

Năm Giáp Dần quân hơn bốn vạn (1794)

Nguyễn Tây Sơn chiếm trấn Phú Yên

Chu Lai cứ điểm giữa miền

Chận đường tiếp vận liên miên công thành

Quân Nguyễn Vương về thành Gia Định

Tôn Thất Hội , Diên Khánh coi quân

Trữ thêm thóc lúa lúc cần

Tây Sơn lủng củng dần dần lui binh

Quân chúa Nguyễn tình hình thắng thế (1796)

Đóng chiến thuyền thủy kế bày ra

Sắm thêm vũ khí phòng xa

Mua sách ngoại quốc khảo tra để dùng

Đúc tiền đồng Gia Hưng Thông Bảo (1796)

Hội đồng thi phác thảo lại ngay

Mộ binh huấn luyện thật hay

Lấy bài nhân nghĩa dạy bày ba quân

Năm Đinh Tỵ (1797)sau lần thất bại Thề trận này lấy lại Quy Nhơn Thân chinh Nguyễn Ánh cùng con Đem trăm thuyền chiến dong buồm ra khơi Vừa đến nơi tính không thắng được Chúa cho thuyền ra tuốt Quảng Nam Đông Cung -Võ Tánh ước ngầm Qua đêm tiến chiếm bất thần tấn công Lượng sức mình thắng không giữ được Bèn thu quân về trước lúc suy Nguyễn Văn Thành , truyền cho đi Trấn miền Diên Khánh chỉ huy vùng này Khi Xiêm quốc vào tay quân Miến Ánh cho người cứu viện sang ngay Đức, Trương hai tướng được ngài Phái đem lính thủy đêm ngày hành quân Thành Diên Khánh ,Trần Thường trấn giữ Vương xuống lệnh đề cử Đông Cung Lấy Bá Đa Lộc tháp tùng Thái, Phúc tùy tướng sẽ cùng công du Được biểu tâu của con Nguyễn Nhạc Xin về hàng để được yên thân Bởi vì lắm kẻ gian thần Muốn xâm chiếm đoạt lấy phần đất chia Ánh liền sai quân đi thôn tính (1779) Lần ba này chiếm lĩnh Quy Nhơn Công thành vây hãm Tây Sơn Quy Nhơn thất thủ bắt hơn vạn người Cho đổi ngay thành tên Bình Định Xuống chiếu khen tướng lĩnh binh dân Tùng Châu, Võ Tánh dự phần Giữ thành Bình Định coi quân đề phòng Quân Tây Sơn với trăm thuyền chiến Đem đại binh tái chiếm Quy Nhơn (1800) Cắt đường tiếp liệu quan sơn Chín mươi căn cứ lập đồn chung quanh Trần Quang Diệu vây thành Bình Định Võ văn Dũng đánh tỉnh Phú Yên Chắn ngang Thị Nại bằng thuyền Làm cho quân Nguyễn trong thành hết lương Năm Tân Dậu (1801) mấy lần cứu viện Mong làm sao xoay chuyển tình hình Cuối cùng Võ Tánh quyên sinh Trên lầu bát giác đốt mình tự thiêu Trong khi đó binh triều Nguyễn Ánh Lại đổi đuờng không đến Phú Yên Xoay qua một thế gọng kềm Tấn công vào Huế, đổ thêm quân vào

Ngày Mậu Dần, Ánh vào tới Huế (1801) Cảnh Thịnh bèn lựa thế rút lui Trung du dựng trại tạm thời Chiêu quân định kế nay mai phục thù Ở Kinh đô, Vương ban chiếu dụ Niêm kho tàng an vỗ nhân tâm Tịch biên tài sản bại quân Cấm binh nhiễu hại lương dân trong thành Vương thân hành coi nơi cung khuyết Thu được ấn truyền quốc Tây Sơn Xem qua danh mục kho tàng Tịch thu khí giới quân trang chiến thuyền Thù bất cộng đái thiên chưa trả Nay sai người đào mả Quang Trung Nghiền xương của vị anh hùng Đầu lâu giam ngục thỏa lòng thù xưa Xuống chiếu cho những ai trong nước Vì sa cơ lỡ bước lầm đường Có tài thì vẫn được Vương Xét xem bổ dụng làm quan tân triều Giữa Phú Xuân cho khao quân sĩ Rồi Gia Long chỉ thị như sau : Quy Nhơn cử Duyệt trở vào Trương,Thường trấn giữ địa đầu sông Gianh Chu Viên đứng đầu ngành nghiêm túc Biên tập ra Cương Mục Chánh Biên Ghi rành sự kiện từng niên Từ khi Nguyễn Ánh sinh tiền đến nay Triều Tây Sơn trước đây chỉnh lý Cho phát hành Sử Ký Tiền Biên Mà Ngô Thời Nhiệm được xem Là người chủ chốt chỉnh biên sách này Ở phuơng Tây mấy tay người Pháp Theo Đông cung đi gấp trở về Chaigneau với lại Vannier Được phong chánh đội sai đi hộ phòng Đối các bậc văn phong học sĩ Như La Sơn Phu Tử Đại Nhân Nếu không cộng tác dự phần Thì cho hưu trí an thân dưỡng già Ông Chaigneau đem qua Toán thuật Viết về môn tính xuất phương Tây Để vua tham khảo nhân đây "Minh chỉ thiên yếu" luận bày cân phân