DƯƠNG NHẬT LỄ (1369 - 1370 )

QUYỂN 9

DƯƠNG NHẬT LỄ (1369 - 1370 )

Trước khi chết vua sai đi đón(1369)
Nhật Lễ về bất kể khuyên can
Lễ là con của Dương Khương
Mẹ là con hát đào nương diễn tuồng

Khi đào nương mang thai mấy tháng

Đại vương Dục lại muốn làm chồng

Dục là con trưởng Minh Tông

Hiến Từ không rõ nên tôn lên làm

Mới đăng quang giết ngay thái hậu(1369)

Cùng Nhật Hạch ước dấu với nhau

Họ Dương sẽ đổi thay vào

Vương triều chuyển họ bắt đầu qua năm

Dương Nhật Lễ ô dâm tà đạo

Quan đại thần phải chịu chết oan

May thay nhờ có Ngô Lang(1370)

Họp cùng Vương Phủ thân vương họ Trần

TRẦN NGHỆ TÔNG ( 1370 - 1372 )

Giết Nhật Lễ quần thần mừng rỡ

Trên điện vàng tiếp nối tiền nhân

Xưng danh vương hiệu Nghệ Tông(1370)

Cứ theo phép cũ để dùng trị dân

Mẹ Nghệ Tông : Minh Từ hoàng hậu

Cũng là người cô ruột Quý Ly

Cho nên găp dịp mỗi khi

Vua ban chức tước cho Ly lên dần

Trần Nghệ Tông có công khôi phục

Dựng nghiệp nhà trong lúc ngả nghiêng

Sau ba năm chẵn cầm quyền (1372)

Nhường ngôi cho Kính là em của mình

Nước Chiêm Thành sáu lần xâm lấn

(1361, 62, 65, 66, 68, 71)

Phá thành trì vua chẳng quan tâm

Cung vua phút chốc tan tành

Quân Chiêm đánh úp, miếu đình tiêu vong

Quân giặc đến mặc lòng cướp bóc

Phá thành trì, giết chóc chẳng chừa

Hận thù tích lũy từ xưa

Bây giờ có dịp thừa cơ trả thù

Chúng vơ vét những đồ quý giá

Đập tan tành, phá cả miếu cung

Sổ sách thư tịch gom chung (1371)

Phó cho ngọn lửa cháy bùng thành tro

Lửa cháy thiêu cả nền văn hóa

Nhà Tàng Thư chốc đã tan hoang

Quân dân chưa kịp bàng hoàng

Giặc đà rút hết xuôi nam trở về

Kể từ đó mỗi khi tra cứu

Biết tìm đầu tài liệu mà tra

Rối ren nhiều chuyện sinh ra

Vì mất sổ gốc nên ta nhọc lòng

Vua sai người thi công sửa chữa

Xây những gì bị cháy ra tro

Cung thất tiết giảm cốt cho (1371)

Giữ phần nghiêm chỉnh khi vua nghị bàn

Vua lại sai Lang Trung soạn chế

Sách Quốc Triều Thống Chế, lễ nghi (1371)

Ruộng vườn đo đạc tấc ni (1371)

Tịch điền làm lại bởi vì cháy tan (1372)

Khi ngự triều vua ban chiếu chỉ

Cho dân khai lý lịch của mình

Bởi gì sổ bộ , Chiêm Thành

Đốt mất tất cả tan tành hết trơn

Giặc Chiêm Thành thâm hơn Mông Cổ

Đập thành trì, đốt bỏ sách chương

Cháy tiêu Văn Khố cội nguồn

Bao nhiêu di tích, vô phương phục hồi

Lê Quý Ly làm nơi Mật Viện (1371)

Nên thường ngày diện kiến với vua

Bao nhiêu công việc bấy giờ

Trong triều ngoài nội phải nhờ tay Ly

Cha Quý Ly vua kêu bằng cậu (1371)

Bà Minh Từ thân mẫu Nghệ Tông

Huy Ninh em gái góa chồng

Vua đem gả lại cho không Thượng hầu

TRẦN DUỆ TÔNG (1372 - 1377 )

Nhường ngôi cao cho Hoàng thái tử

Tên là Kính con thứ Minh Tông

Long Khánh niên hiệu, Duệ Tông

Một người kiệt xuất, anh hùng đời xưa

Vua Duệ Tông là người thấy được

Họa Chiêm Thành lúc trước qua đây

Hỏa thiêu tất cả đền đài

Ván sách văn khố bỏ ngay vào lò

Với ý đồ vô cùng nham hiểm

Cuộc chiến tranh hủy diệt văn minh

Chận ngay kế hoạch cố tình

Duệ Tông ra lệnh phải dành ưu tiên

Xuống chiếu truyền cho dân cả nước (1373)

Rèn kiếm cung, dự trữ binh lương

Phân chia đội ngũ rõ ràng

Đặt ra quân hiệu tước hàm phân minh

Quan văn võ chia thành thứ bậc (1374)

Chọn người tài hạng nhất trong dân (1374)

Đều cho làm tướng coi quân

Ngày đêm huấn luyện dần dần tinh thông

Vua bỏ lệ, trước không được tuyển

Kẻ nghèo nàn hay phận dân đen (1375)

Từ đây chỉ kể người hiền

Không dành đãi ngộ cho riêng loại nào

Để chuẩn bị khai đao hỏi tội

Bởi tính tình tráo trở của Chiêm

Vua sai sửa soạn chiến thuyền

Khai thông đường xá lấy thêm người vào

Bổ sung vào quân nhân mạnh khỏe

Dạy tân binh để thế lớp già

Cho đắp đường đến Hà Hoa (1375)

Chọn ngày xuaất phát tiến qua Chiêm Thành

Năm Bính Thìn vào đầu tháng chạp (1376)

Vua thân chinh quyết dẹp Nam Man

Quân : mộⴠtrăm hai chục ngàn

Và nhiều chiến cụ quân lương lên đường

Động Ỷ Mang dừng quân hạ trại(1377)

Chế Bồng Nga sai tới trá hàng

Thưa rằng thành đã trống trơn

Xin vua kíp lấy để đừng lở cơ

Ý của vua " Dụng binh thấn tốc"

Bèn cho quân đánh thốc càng nhanh

Để cho giặc khó điều binh

Đáng nhanh , đánh mạnh dể thành công hơn

Ngựa Nê Thông hí vang giữa trận

Áo huyền bào thấp thoáng bóng vua

Thúc ngang lưng ngựa cướp cờ

Ào ào gió cuốn bụi mù cát bay

Quân qua khỏi lọt ngay vào trận

Chế Bồng Nga gài sẳn từ lâu

Bốn bên giặc đánh thẳng vào

Chia cắt đội ngũ trước sau hai phần

Vua vung gươm tìm đường thóat hiễm

Mở vòng vây quyết chiến tới cùng

Nửa ngày đường máu mở xong

Vừa công vừa thủ trông chừng viện binh

Cánh hậu ứng, Tử Bình không đến

Để cho vua thế cạn đường cùng

Nạp Hoa vung mấy thước gươm

Mong cho Thánh Thượng an toàn tấm thân

May nhờ có tướng quân Đỗ Lễ

Đem tài ba bảo vệ cho người

Huyền Linh Hành Khiển vòng ngoài

Lấy khiên đỡ đạn lần hồi kết hơi

Đỗ Tử Bình một người trí trá

Trên lừa vua dưới đã lạm quyền

Đáng ra thì việc trước tiên

Là cho tốc chiến đánh liền mặt sau

Cánh hậu quân đánh vào kẻ địch

Chắc chắn là phá được phục binh

Khốn thay tên Đỗ Tử Bình

Mưu cầu sự sống riêng mình : rút êm

Lê Quý Ly nghe tin vua chết

Cũng chuồn về, bỏ hết quân binh

Nhân dân ở khắp kinh thành

Nặng lời chưởi rủa đích danh lũ này

Duệ Tông chết nhưng ngài vẫn sống

Nếu quần thần như thuở Nhân tông

Quan quân nhất quyết một lòng

Thì dù nguy khốn cũng không thế này..

TRẦN PHẾ ĐẾ ( 1377 - 1388 ) Thái tử Hiến lên ngôi kế vị Xưng Giản Hoàng cai trị muôn dân Ỏ렮gôi hơn được mười năm Bị quân gian ác mưu thâm hại người Vừa lên ngôi ban ngay đại xa Xuống lệnh truyền cho cả thần dân Chỉnh trang thuyền chiến binh quân các nơi xung yếu phải tuần tra thêm Trong mươi năm cầm quyền trị nước Việc triều đình cắt đặt các quan quân Thường do quyết định Nghệ Tông Và quan Phụ Chính kề gần bên vua Nước Chiêm Thành bấy giờ hùng mạnh Cứ hàng năm tiến đánh quân ta Chúa Chiêm là Chế Bồng Nga Một người dũng lược trông xa thấy gần Tập hợp dân bảo ban dạy dỗ Thay đổi dần thói cũ thời xưa Trở nên can đảm có thừa Hình thành mối họa nỗi lo vua Trần Thành Thăng Long ba lần bị chiếm Có thật nhiều những chuyện xảy ra Quân Chiêm đốt hết cửa nhà Phá tan đền miếu chẳng tha mạng người An Phủ Sứ họ Lê bị bắt Nếu muốn sống thì giặc bảo quỳ Lê Giốc chưởi , lũ man di -"Ta quan nước lớn sao quỳ trước bây" Giặc nổi giận giết ngay Phủ Sứ Đốt kinh thành thiêu hủy văn thư Nghệ Tông quá sợ kẻ thù Tìm đường trốn đến Tiên Du lánh mình Sợ Chiêm Thành đem tiền đi giấu Chở tiền đồng vào núi chôn sâu Đem tiền giấu dưới Tháp Rùa Giấu luôn tượng đá các vua nhà Trần Năm Canh Thân, Xương Phù thứ bốn (1380) Vào tháng hai ở chốn Nghệ An Quân Chiêm cướp của làm càng Vua sai Đại Sứ, Tử Bình tảo thanh Quân Chiêm Thành xuất quân ra đánh Ngao quay thuyền hòng tránh tiến công Quý Ly nổi giận đùng đùng Chém đầu Ngao để rao cùng trong quân Năm Quý Hợi (1383); xuất quân tiến đánh Lê Quý Ly thống lĩnh thủy binh Dong buồm hướng tới Chiêm Thành Nữa đuờng gặp bã믠nên đành quay lui Vua Nhà Minh luôn đời cống phẩm Khi đòi lương cho lính Lâm An Khi đòi sư sải tăng nhân Lại đòi cây trái, lần lần đòi voi Năm mươi voi cống cho lũ giặc Phải sai người đưa tới Vân Nam Muỗi mòng nước độc sơn lam Nhiều người mất mạng kêu than muốn về Lê Quý Ly trổ nghề thao túng Giữa triều đình ngầm chống lại vua Các quan lắm kẻ theo hùa Như Trần Nguyên Đán lại nhờ nuôi con Đán giao con nhờ Ly nâng đỡ Chỉ cốt là tránh chỗ hiểm nguy Đán từng nói bóng Quý Ly Là loại quạ dữ khác gì sát tinh Vua bàn mưu với riêng Thái Úy Chuyện lộng hành quá thể của Ly Vua bàn phải giết ngay đi Để lâu mang họa sau thì khó khăn Ly nghe được định tâm tự tử Luận, Phương bàn xin thử Nghệ Tông May ra ngài cứu được ông Lựa lời nói khéo lấy lòng ông đi Chuyện xảy ra như y lời Luận Trần Nghệ Tông ngu xuẩn bắt vua Các quan tướng sĩ bất ngờ Đem quân định cướp lấy vua đem về Vua ngăn lại, truyền đi ra hết Viết hai chữ "giải giáp" trao cho Thượng hoàng bảo nhỏ với vua Thái Dương phủ đệ bảo vua đi cùng Vừa đến nơi dùng dây siết cổ Rồi giáng xuống Lịch Đức mà thôi Lập cho con út lên ngôi Thuận Tông Hoàng Đế thay người để lên

TRẦN THUẬN TÔNG (1388 - 1398 ) Trong mươi năm nắm quyền cai trị Năm năm đầu thì có Nghệ Tông Quyền hành đã tóm thu dần Vào tay Phụ Chính Đại Thần Quý Ly Năm Kỷ Ty (1389), Quý Ly làm tướng Đem binh đi chận đánh Chiêm Thành Quân Chiêm gài sẵn phục binh Quý Ly thua chạy về thành thăng Long Binh bỏ lại như ong vỡ tổ Giặc giết gần bảy chục tướng quân Bao nhiêu còn lại chết dần Ấy mà Ly cứ vững chân như thường Qua năm sau Chiêm Vương lại dẫn Trăm chiến thuyền lảng vảng ngoài xa Trước thuyền vua Chế Bồng Nga Đăm đăm quan sát quân ta trên bờ Trần Khát Chân được nhờ chỉ điểm Liền truyền quân súng chĩa vào nơi Bồng Nga đang ở trên đài Ngàn ngàn đạn nổ, giết người chết ngay Quan Chiêm Thành vừa hay vua chết Liền vội vàng rút hết lui sau Bồng Nga bị cắt lấy đầu Do tên Nguyên Diệu đã đầu vua Chiêm Phạm Nhữ Lạc giết luôn Nguyễn Diệu Gởi về triều để báo lên vua Rằng quân ta đã mới vừa Đánh tan lũ giặc kẻ thù nhiều năm La Ngại dẫn số quân còn lại Đến sông Lô hỏa táng xác vua Ngày đêm bọn đạo quanh co Chiêm quốc nắng quá mịt mù ngàn năm Nghệ Tông chết cuối năm Quý Dậu Là một người hèn nhát u mê Nghe hơi giặc, vội chuồn đi Giết con, giết cháu chẳng hề động tâm Lại là kẻ gieo mầm sụp đổ Đưa nhà Trần đến chỗ suy vong Việc triều chẳng chút bận tâm Chỉ ưa tán tụng của quân nịnh thần TRẦN THIẾU ĐẾ ( 1398 - 1400 ) Lê Quý Ly vô nhân tác quái Manh dã tâm chẳng đoái tình người Giết ngay con rể như chơi Loạn thần tặc tử cướp ngôi nhà Trần Ở Đốn Sơn hội quân thề ước Trần Khát Chân tính nước giết đi Định làm đảo chính Quý Ly Nhưng vì do dự nên chi hại người Ly biết được ra oai khủng bố Bắt con trai một tuổi trở nên Đem di dìm nước chết liền Hoặc cho chôn sống, truy tìm trảo nha Là một kẻ ranh ma quỷ quyệt Một tay mình đã giết biết bao Giết người kể cả trước sau Năm trăm mạng sống năm nào còn ghi Người đời chê Quý Ly thơ dở Lại học đòi giải nghĩa kinh Thư Chép thiên Vô Dật diễn nôm Văn chương lạng quạng tính đem dạy đời Bao kẻ sĩ đương thời phê phán Ly bắt người kết án đày xa Phê bình quyền của người ta Nhưng mà chê dỡ truy ra giết liền.